Kantelpunten voor detransitie door Sarah Mittermaier
Eliza Mondegreen, wetenschapper gespecialiseerd in online trans- (FtM-) en detrans-gemeenschappen.
Hier een fragment uit het hoofdstuk dat Eliza Mondegreen bijdroeg aan Gender Rebels. (Lees hier haar recente interview met Sybilla!) In de rest van het hoofdstuk besprak ik de factoren die meiden naar trans-identificatie duwen en trekken — en in dit fragment schrijf ik over enkele dingen die meiden helpen een trans-identiteit los te laten en verder te gaan met hun leven.
De vraag wat meiden en jonge vrouwen ertoe brengt te detransitioneren is een interessante. In trans-kringen hoor je vaak dat bijna niemand spijt heeft van transitie. Simpel gezegd: dat klopt niet. We weten niet hoeveel mensen wél spijt hebben, omdat er weinig onderzoek naar gedaan is en omdat het meeste onderzoek patiënten slechts zes maanden of een jaar volgt na het starten met hormonen of na een mastectomie. Op basis van gesprekken met veel mensen die van gedachten zijn veranderd, blijkt dat het tussen een jaar en tien jaar kan duren voor iemand beseft een fout te hebben gemaakt — ook al hadden ze vaak de hele tijd al vragen en twijfels over trans zijn en over transitie.
Het klopt ook niet dat de enige reden waarom mensen detransitioneren is dat ze niet werden geaccepteerd in hun trans-identiteit of niet de medische ingrepen konden krijgen die ze wilden, of dat het niet 'veilig' was om trans te zijn. Ik heb tientallen jonge vrouwen gesproken — online en in het echt — die van gedachten veranderden over transitie of besloten dat ze toch niet trans waren en het ook nooit waren geweest. Geen van hen noemde deze factoren. Deze jonge vrouwen spraken over vier hoofdfactoren die hen tot andere gedachten brachten.
Inzicht 1: Wat transitie te bieden heeft is nooit genoeg
Het eerste wat jonge vrouwen liet detransitioneren was het inzicht dat transitie niet "genoeg" was, dat transitie hen nooit tot een man kon maken — of tot een non-binaire androgyne persoon. Ze zagen in dat transitie heel reële grenzen heeft. Hormonen en operaties kunnen je er meer als een man uit laten zien. Maar zo lijken is niet hetzelfde als zo zijn — en na verloop van tijd gaat het verschil tussen lijken en zijn ertoe doen. Deze jonge vrouwen zeiden vaak dingen als: "Als het echt mogelijk was om van geslacht te veranderen, zou ik het doen. Ik wou nog steeds dat ik als man was geboren. Maar wat transitie kon bieden was niet genoeg. Vanbinnen voelde ik me nog steeds geen man."
Je zou denken dat alleen mensen die niet 'passen' zoiets zouden zeggen. Maar ik hoorde het juist het vaakst van jonge vrouwen die wél overtuigend als man 'passten'. Ook al geloofde iedereen met wie ze omgingen dat ze man waren, zijzelf wisten beter. En daardoor voelden ze zich oplichters, alsof ze maskers droegen die ze nooit konden afzetten, of alsof ze nooit dichtbij iemand konden komen omdat ze nooit eerlijk konden zijn over wie ze echt waren.
Deze jonge vrouwen vertelden dat ze hun jeugd moesten vervalsen om 'stealth' te kunnen leven of dat ze hun manier van doen trainden om meer mannelijk over te komen. Ook spraken ze over een onzeker gevoel: zich altijd afvragen of ze passten of waren 'gespot', altijd vragen of ze 'trans genoeg' of 'man genoeg' waren. Ze beschreven het loslaten van hun trans-identiteit als een opluchting, omdat ze niet meer hoefden te doen alsof. Ze konden stoppen met acteren, stoppen met zelfbewaking, stoppen met iedereen (en zichzelf!) proberen te overtuigen iets te zijn wat ze niet waren.
Inzicht 2: Mijn wens om te transitioneren werd gedreven door andere factoren in mijn leven
De tweede reden die jonge vrouwen mij gaven was dat ze beseften dat 'geboren zijn in het verkeerde lichaam' niet het probleem was — iets anders was dat. Soms zagen ze dat transitie een manier was om hun seksuele oriëntatie af te wijzen. Zodra ze een manier vonden om zichzelf als lesbisch te accepteren, was het idee om zich als trans te identificeren niet meer logisch.
Andere jonge vrouwen ontdekten dat trauma of seksueel misbruik hen het gevoel gaf dat hun lichaam fout was. Anderen pakten hun depressie of angst of OCS of ADHD aan en hun gevoel veranderde: ze begrepen dat ze op zoek waren naar een verklaring voor zich verkeerd voelen en dat trans niet het juiste antwoord was.
Dit is wat onze geest doet: betekenis maken. Vooral wanneer we lijden, hebben we betekenis nodig. En als dat lijden zinloos voelt, maken we betekenis uit welke ideeën dan ook die binnen ons bereik liggen.
Anderen voelden zich aangetrokken tot het idee trans te zijn omdat ze eenzaam waren of zich niet thuis voelden of het gevoel hadden dat ze niet het 'juiste soort' meisje of vrouw waren, en trans bood een oplossing: je voelt dat je het verkeerd doet omdat je eigenlijk een man bent of eigenlijk non-binair.
Sommige meiden nemen een trans-identiteit aan als onderdeel van een proces om zich van hun ouders los te maken. Dat lijkt het geval wanneer normale paden naar individuatie geblokkeerd zijn, bijvoorbeeld als een jongere het gevoel heeft naar buiten toe braaf en meegaand te moeten zijn om door dierbaren geaccepteerd te worden, en zich dus niet kan afzetten zoals adolescenten en jongvolwassenen dat nodig hebben. Uit de kast komen als trans betekent dat je kunt zeggen: nee, dat ben ik niet, je kent me niet, ik doe niet mee — en zo de taken van individuatie via een andere route volbrengt.
Transitie kan functioneren als een soort overgangsritueel naar volwassenheid, iets waar de meeste culturen en religies in de menselijke geschiedenis het belang van inzien, maar waar de meesten van ons die seculier opgroeien tegenwoordig zonder moeten. De behoefte aan een overgangsritueel — een erkenning dat je van kindertijd naar volwassenheid bent overgegaan, een manier om te zeggen dat je veranderd bent — zit duidelijk diep in de menselijke natuur.
Sommige jonge vrouwen voelen zich eindelijk welkom in trans-gemeenschappen, terwijl ze zich nergens anders ooit welkom voelden (maar ze kunnen ook angstig blijven, omdat dit gevoel van erbij horen afhankelijk is van het aanhangen van de 'juiste' overtuigingen).
Anderen zoeken wat eigenlijk een kortere weg naar volwassenheid en identiteit is: je interesses en vaardigheden in de loop van de tijd ontwikkelen is veel zwaarder dan een gender aannemen, maar het is ook lonender. Anderen mogen zichzelf gewoon niet en willen opnieuw beginnen en deze keer succesvol, populair, aantrekkelijk of cool zijn, en transitie biedt een onweerstaanbare kans om 'opnieuw te beginnen': nieuwe naam, nieuw uiterlijk, nieuw levensverhaal, nieuwe richting. Of omdat sommige jongeren simpelweg niet weten wat ze hierna met hun leven aanmoeten, en trans een antwoord biedt plus een heel sjabloon van te ondernemen acties en een gemeenschap die je aanmoedigt.
Het punt is: welke onderliggende factoren ook spelen, ze gaan op de lange termijn meetellen. Veel jonge vrouwen die van gedachten veranderden over transitie hebben er spijt van dat ze niet eerst andere problemen in hun leven probeerden aan te pakken.
Inzicht 3: Misschien heeft de wereld het mis over wie meiden en vrouwen 'werkelijk' zijn
De derde reden is het besef dat ze zich als trans identificeerden omdat transitie een manier was om de manier waarop vrouwen en meiden behandeld en afgebeeld worden af te wijzen. Eerlijk gezegd, ik snap het. Meiden en jonge vrouwen worden gesocialiseerd om bang te zijn om als vrouw oud te worden, omdat oude vrouwen met veel minachting en vrouwenhaat worden bejegend, alsof ze het doel van hun bestaan hebben 'overleefd' — wat altijd lijkt neer te komen op mannen plezieren en kinderen opvoeden.
Vrouwelijke personages in popcultuur worden vaak geseksualiseerd en eendimensionaal neergezet. De meeste meiden kunnen hun persoonlijkheid niet projecteren op zulke vlakke oppervlakten. De verwachtingen die extreme porno onze seksualiteit binnensmokkelt kunnen angstaanjagend zijn. De lijst gaat maar door. Er zijn dus genoeg redenen voor meiden en vrouwen om het gevoel te hebben dat we aan het kortste eind trekken en met verlangen te kijken naar de vrijheden die mannen en jongens genieten.
Als puber was ik vaak jaloers op mijn broer. Zelfs nu we volwassen zijn, kijk ik terug en zie ik dat sommige dingen voor mij zwaarder waren simpelweg omdat ik vrouw was: ik kon niet laat blijven en alleen naar huis lopen na middernacht zonder me zorgen te maken. Ik miste veel school omdat mijn menstruatie zo pijnlijk was. Ik haatte en wees mijn lichaam af op manieren waarop hij dat nooit deed. Hij liet het er zo makkelijk uitzien, hoewel ik zeker weet dat dat het niet was. Maar de waarheid is: ik heb geen idee hoe het voelt om man te zijn — en als ik naar mannen kijk, projecteer ik een vrouwelijk idee van wat het betekent man te zijn. Ik heb een vrouwelijke ervaring van wat het zou kunnen zijn om man te zijn. Iets anders heb ik niet.
Inzicht 4: Je overtuigingen blijven veranderen
De laatste reden is dat jonge vrouwen van gedachten veranderden omdat hun overtuigingen over geslacht en gender veranderden, en 'trans' zijn niet meer logisch was. Om te geloven dat je trans bent, moet je geloven dat er een juiste en een onjuiste manier is om man of vrouw te zijn. Dus iemand die mannelijk wil zijn moet wel een man zijn en geen vrouw. Iemand die zichzelf niet als man of vrouw ziet moet wel non-binair zijn.
Maar die overtuigingen vallen weg als je denkt dat man = mannelijk geslacht en vrouw = vrouwelijk geslacht. Dan is er geen verkeerde manier om man of vrouw te zijn. Je geslacht is gewoon iets wat je bent, een feit over je lichaam, dat niet bepaalt wat je interesses zijn of wat je met je leven wilt. Ik heb geen gevoel van 'vrouw zijn' dat los te koppelen valt van mijn belichaamde ervaring van vrouw zijn.
Ik ben een mens, met een persoonlijkheid die onmiskenbaar de mijne is en die zowel typisch vrouwelijke als typisch mannelijke eigenschappen omvat, en ik heb een vrouwelijk lichaam. Elke cel in mijn lichaam is vrouwelijk. Daarom ben ik een vrouw. Een vrouw kan vrouwelijk of butch zijn (of geen van beide of beide, afhankelijk van de dag van de week), lang of klein, hetero of homo of bi. Ze kan elke persoonlijkheid hebben, elke interesse, elk talent. Een vrouw kan op elke manier onconventioneel zijn die haar bevalt.
Voor mij is dit een heel bevrijdende manier om over geslacht en gender te denken. Wat het tegen me zegt is: ik ben goed zoals ik ben. Ik hoef niets te doen om een vrouw te zijn. Het is voor mij onmogelijk om 'vrouw zijn' verkeerd te doen, omdat het gewoon iets is wat ik ben.
Lees het origineel en meer op Sarah's Substack en in 'Rebel Girls'.